Ekspeditor kimdir
Ekspeditor (ingiliscə freight forwarder) yük sahibinin tapşırığı ilə daşınmanı təşkil edən şirkətdir. O, adətən təyyarə, gəmi və ya qatarın sahibi deyil: daşıyıcılardan yer alır, marşrutu qurur, yükü bir nəqliyyat növündən digərinə ötürür və prosesi əvvəldən axıra qədər əlaqələndirir.
Freight forwarding xidmətinin mənası budur ki, idxalçı onlarla tərəflə — təchizatçının anbarı, daşıyıcılar, sərhəd, gömrük — ayrı-ayrılıqda danışmır. Bir əlaqə şəxsi, bir təklif və bir məsuliyyət zənciri olur.
Bir göndərişdə çox vaxt bir neçə nəqliyyat növü birləşir: yük əvvəlcə yolla limana və ya hava limanına, sonra əsas məsafəni başqa nəqliyyatla, sonda yenə yolla gedir. Bu zənciri planlamaq ekspeditorun əsas işidir.
Ekspeditor, daşıyıcı və gömrük brokeri: fərq nədir
Bu anlayışlar tez-tez qarışdırılır, amma hər birinin məsuliyyəti fərqlidir. Bir şirkət bir neçə rolu birləşdirə bilər — vacib olan, konkret yükdə hansı işi kimin gördüyünü bilməkdir.
- Daşıyıcı yükü fiziki daşıyır: avia şirkəti, dəniz xətti, dəmir yolu operatoru, yük maşını sahibi. Daşınma sənədini — aviaqaiməni, konosamenti, CMR-i — o verir.
- Gömrük brokeri idxalçının adından gömrük bəyannaməsini hazırlayır və təqdim edir: malın kodunu, dəyərini və sənədlərini gömrük tələblərinə uyğunlaşdırır.
- Ekspeditor daşıyıcıları seçir və əlaqələndirir, sənədləri toplayır, gömrük rəsmiləşdirilməsini özü və ya broker vasitəsilə həll edir.
Bağlama karqosu və B2B ekspeditor: kimə hansı lazımdır
Azərbaycanda «karqo» sözü çox vaxt onlayn alış-veriş edən şəxslər üçün bağlama xidmətlərini bildirir: xarici saytdan sifariş, xaricdəki anbar, bağlamanın Bakıda verilməsi. Fiziki şəxslərin şəxsi istifadə üçün sifarişlərinə ayrıca gömrük qaydaları tətbiq olunur.
Şirkət üçün idxal başqa məsələdir. Kommersiya partiyası şirkətin adına bəyan olunur, invoys, qablaşdırma vərəqəsi və lazım olanda sertifikatlar tələb edir, rüsum və ƏDV mühasibatda əks olunur. Həcm də fərqlidir: palet, bir neçə kub metr, bəzən tam konteyner və ya maşın.
Ona görə «karqo şirkəti» axtaranda əvvəlcə ehtiyacınızı müəyyənləşdirin: şəxsi bağlamalar üçün bağlama xidməti, ticarət üçün mal gətirirsinizsə — kommersiya yükünü rəsmiləşdirməyi bacaran ekspeditor. TuranKargo-da fiziki şəxs kimi də qeydiyyat mümkündür, amma xidmət kommersiya yükü məntiqi ilə qurulub, «Karqo» sözü isə bizdə daşınma ilə gömrüyün birlikdə göstərildiyi xidməti bildirir.
Ekspeditor konkret olaraq nə edir
Yaxşı ekspeditorun işi yük yola çıxmazdan xeyli əvvəl başlayır. Əsas funksiyalar bunlardır:
- marşrut və nəqliyyat növü: yükün tipinə, təcililiyə və büdcəyə görə avia, avtomobil, dəmir yolu, dəniz və ya onların kombinasiyası;
- konsolidasiya: bir neçə müştərinin kiçik yüklərini bir göndərişdə birləşdirmək — kiçik partiya üçün bütöv maşın və ya konteyner ödəməyə ehtiyac qalmır;
- təchizatçıdan götürmə və mənşə ölkəsində anbar: malın qəbulu, ölçülməsi, çəkilməsi, paletləşdirmə və əlavə qablaşdırma;
- sənədlər: invoys və qablaşdırma vərəqəsinin yoxlanması, daşınma sənədlərinin rəsmiləşdirilməsi;
- gömrük: malın kodunun və dəyərinin yoxlanması, bəyannamə, ödənişlərin hesablanması — birbaşa və ya broker vasitəsilə;
- xüsusi yüklər: batareyalı məhsullar, mayelər və gellər kimi xüsusi şərtlərə tabe malların əvvəlcədən razılaşdırılması;
- əlaqə: suallara vaxtında cavab və problem çıxanda həll yolunun təklif edilməsi.
Ekspeditor şirkətini necə seçmək: yoxlama siyahısı
Bakıda ekspeditor şirkəti seçəndə qiymət yeganə meyar olmamalıdır: cəlbedici görünən təklif sonradan əlavə xərclər və gecikmələrlə bahalaşa bilər. Təklifləri müqayisə etməzdən əvvəl bu sualları verin:
- Təklif şəffafdırmı? Nə daxildir (daşınma, gömrük, götürmə, qablaşdırma) və nə ayrıca ödənilir — yazılı şəkildə.
- Qiymət necə hesablanır? Hesablanan çəki faktiki və həcm çəkisindən böyük olanıdır — ekspeditor bunu açıq izah etməlidir.
- Xidmət harada bitir? Yük harada və hansı sənədlə təhvil verilir.
- Gömrükdə səriştəsi varmı? Malın kodunu, lazımi sertifikatları və ödənişlərin tərkibini yükdən əvvəl deyə bilirmi.
- Mənşə ölkəsində anbarı varmı? Anbar ünvanı, malın sizə necə bağlandığı (müştəri nömrəsi), qəbulda ölçmə və yoxlama.
- Sənədləri əvvəlcədən yoxlayırmı? Səhv invoys Bakıda deyil, mənşə ölkəsində düzəldilməlidir.
- Əlaqə necədir? Bir məsul operator, aydın cavablar, sizin dilinizdə yazışma.
- Sığorta imkanı varmı və hansı şərtlərlə — bunu ayrıca soruşun.
- Müddətlər necə təqdim olunur? Peşəkar ekspeditor təxmini müddət deyir və bunun zəmanət olmadığını açıq bildirir.
- Mühasibat üçün hansı sənədləri alacaqsınız?
Hansı siqnallar narahat etməlidir
Bu siqnallardan biri varsa, təklifi dərhal rədd etmək vacib deyil, amma suallarınızı yazılı verin və cavabı da yazılı alın. Peşəkar ekspeditor riskləri açıq deyir — hətta bu, onun təklifini daha az cəlbedici göstərsə belə.
Bəzi əlamətlər problemi yük yola çıxmazdan əvvəl görməyə imkan verir:
- malın tipi, çəkisi və ölçüləri soruşulmadan qiymət deyilir;
- «gömrüksüz», «sənədsiz keçirərik» deyilir və ya invoysda dəyəri aşağı yazmaq təklif olunur;
- istənilən marşrut üçün dəqiq çatdırılma tarixinə zəmanət verilir;
- təklif yalnız şifahidir, nəyin daxil olduğu yazılı göstərilmir;
- batareyalı və ya maye məhsullar heç bir sual verilmədən qəbul olunur;
- malın Azərbaycanda kimin adına bəyan ediləcəyi aydın deyil;
- yekun hesabda əvvəlcədən danışılmamış xərclər izahsız çıxır.
TuranKargo necə işləyir
TuranKargo bütün ölkələrdən Azərbaycana beynəlxalq yükdaşıma və gömrük rəsmiləşdirilməsi ilə məşğul olan ekspeditor şirkətidir. Çin, Türkiyə və ABŞ üçün öz anbarlarımız var — Guangzhou, İstanbul və Wilmington. Saytda pulsuz qeydiyyatdan sonra kabinetdə anbarın dəqiq ünvanını və TK-XXXXXXX formatlı müştəri nömrənizi görürsünüz; nömrə hər qutunun üzərinə yazılır.
Bu üç istiqamətdə iki xidmət tipi var: «Daşınma» və «Daşınma + Gömrük» (Karqo). Digər ölkələrdən (Almaniya, BƏƏ və s.) yük fərdi sorğu ilə gətirilir: təchizatçıdan götürmə, beynəlxalq daşınma və Azərbaycanda təhvil, gömrük rəsmiləşdirilməsi isə istəyə görə ayrıca brokerlik xidməti kimi. Marşrutu və nəqliyyat növünü yükün tipinə, təcililiyə və büdcəyə görə biz seçirik.
Kiçik partiyalar konsolidasiya edilmiş göndərişlə daşınır, tam konteyner, konteynerin bir hissəsi, tam maşın və ayrıca göndəriş isə sorğu ilə təşkil olunur. Proses belədir:
- yük sorğusu göndərirsiniz;
- operator fərdi təklif göndərir;
- yük təchizatçıdan qəbul olunur, ölçülür, sənədlər yoxlanır və yekun qiymət təsdiqlənir;
- beynəlxalq daşınma;
- gömrük rəsmiləşdirilməsi (seçilibsə);
- Bakıdakı anbarımızda təhvil.