İdxalda hansı ödənişlər var
Kommersiya yükü Azərbaycanın gömrük sərhədini keçəndə idxalçı bir neçə ödəniş edir. Onlar ayrı-ayrı hesablanır, amma bir-birinə bağlıdır: birinin bazası dəyişəndə digərləri də dəyişir.
Bu ödənişlər Dövlət Gömrük Komitəsinin hesabına köçürülür və mal, bir qayda olaraq, ödənişdən sonra buraxılır. Daşınma haqqı, anbar və broker xidməti bura daxil deyil — onlar gömrük xərclərinin yanında ayrıca xərc maddəsidir.
Əsas gömrük ödənişləri bunlardır:
- gömrük rüsumu — malın gömrük dəyərindən və XİF MN koduna görə müəyyən olunan dərəcə ilə hesablanır;
- idxal ƏDV-si — 18%, gömrük dəyəri ilə rüsumun (aksizli mallarda həm də aksizin) cəmindən;
- aksiz — yalnız aksizli mallar üçün: spirtli içkilər, tütün məmulatları və s.;
- gömrük yığımları — bəyannamənin rəsmiləşdirilməsi üçün qanunvericiliklə müəyyən olunan ödənişlər.
Gömrük dəyəri: hesablama buradan başlayır
Gömrük dəyəri rüsumun və ƏDV-nin bazasıdır. Əksər hallarda o, sövdələşmə dəyəri üsulu ilə müəyyən olunur: təchizatçıya faktiki ödənilmiş və ya ödəniləcək qiymət, yəni invoysdakı məbləğ əsas götürülür.
Lakin invoys qiyməti hələ gömrük dəyəri deyil. Bir qayda olaraq, ona malın Azərbaycanın gömrük sərhədinə qədər daşınması, yükləmə-boşaltma və sığorta xərcləri əlavə edilir. Beynəlxalq praktikada bu, CIF tipli baza adlanır: mal, daşınma və sığorta — sərhədə qədər.
Təchizatçı ilə razılaşdırılmış Incoterms şərti, komissiyalar, lisenziya ödənişləri və qiymətə daxil olmayan qablaşdırma nəticəyə təsir edə bilər. Xarici valyutadakı dəyər manata Mərkəzi Bankın rəsmi məzənnəsi ilə çevrilir. Konkret yükdə hansı xərclərin nəzərə alınacağını broker və ya gömrük orqanı ilə dəqiqləşdirin.
XİF MN kodu rüsum dərəcəsini müəyyən edir
Hər mal Xarici İqtisadi Fəaliyyətin Mal Nomenklaturasında (XİF MN) müəyyən bir koda aiddir. Kodun ilk altı rəqəmi beynəlxalq Harmonikləşdirilmiş Sistemə (HS) uyğundur, sonrakı rəqəmlər malı milli səviyyədə dəqiqləşdirir.
Rüsum dərəcəsi məhz bu koda bağlıdır. Eyni məhsul qrupunda belə material, təyinat və ya emal dərəcəsi malı başqa koda, deməli, başqa dərəcəyə apara bilər. Rüsum dəyərə görə (gömrük dəyərinin faizi), xüsusi (kiloqram, ədəd, litr kimi vahidə görə) və ya kombinə edilmiş ola bilər.
Kod həm də malın sertifikat və icazə tələblərinə tabe olub-olmadığını göstərir: uyğunluq sertifikatı, fitosanitar və ya baytarlıq sertifikatı və s. Təchizatçının verdiyi HS kodu yaxşı başlanğıcdır, amma onun Azərbaycanın milli koduna uyğunluğu sifarişdən əvvəl yoxlanmalıdır.
İdxal ƏDV-si 18%, aksiz və gömrük yığımları
İdxal olunan mallara 18% ƏDV tətbiq olunur. Bazaya invoys qiyməti deyil, gömrük dəyəri, gömrük rüsumu və aksizli mallarda aksiz daxil olur. Yəni ƏDV rüsumun üzərinə də hesablanır və rüsum dərəcəsindəki fərq yekuna ikiqat təsir edir.
ƏDV ödəyicisi olan şirkətlər idxalda ödənilmiş ƏDV-ni, adətən, Vergi Məcəlləsinin ümumi qaydaları ilə əvəzləşdirə bilir. Bunun sizin halınızda necə işlədiyini mühasibinizlə yoxlayın.
Aksiz spirtli içkilər, pivə, tütün məmulatları və Vergi Məcəlləsində sadalanan digər mallara tətbiq olunur. O, ayrıca hesablanır və ƏDV bazasına daxil edilir; belə mallar üçün markalanma kimi əlavə tələblər də ola bilər.
Gömrük yığımları bəyannamənin rəsmiləşdirilməsi üçün ödənilir. Onların məbləği qanunvericiliklə müəyyən olunur və hər bəyannamə üçün broker tərəfindən hesablanır.
Mənşə sertifikatı rüsumdan azad edə bilər
Malın mənşə ölkəsi rüsuma təsir edə bilər. Azərbaycanın azad ticarət sazişləri olan MDB ölkələrində istehsal edilmiş mallar etibarlı mənşə sertifikatı (ST-1 forması) təqdim olunduqda idxal rüsumundan azad edilə bilər.
Burada vacib olan malın göndərildiyi deyil, istehsal olunduğu ölkədir. MDB ölkəsindəki anbardan göndərilən, amma başqa ölkədə istehsal edilmiş mal bu güzəştə avtomatik düşmür.
Güzəşt ƏDV-yə şamil olunmur: ƏDV yenə hesablanır, sadəcə bazada rüsum olmur. Sertifikatın düzgün tərtib edildiyini və güzəştin konkret mala tətbiq olunduğunu yük yola düşməzdən əvvəl broker ilə təsdiqləyin.
Hesablama nümunəsi: hərflərlə, rəqəmsiz
Dərəcələr koddan asılı olduğu üçün nümunəni hərflərlə göstəririk — bu ardıcıllıq istənilən yükə tətbiq olunur. Rüsum xüsusi dərəcə ilə müəyyən olunubsa, D dəyərdən deyil, miqdardan (kiloqram, ədəd və s.) hesablanır.
Nəticədən aydın görünür ki, gömrük xərclərini yalnız invoysla hesablamaq səhvdir: T, S və d dəyişdikcə həm rüsum, həm də ƏDV dəyişir. Mənşə sertifikatı ilə rüsumdan azad olunan malda D = 0 olur, ƏDV isə V + A üzərindən hesablanır.
- P — invoysdakı malın qiyməti;
- T və S — gömrük sərhədinə qədər daşınma və sığorta xərcləri;
- V = P + T + S — gömrük dəyəri;
- d — XİF MN koduna görə rüsum dərəcəsi; rüsum D = V × d;
- A — aksiz (aksizli mal deyilsə, A = 0);
- ƏDV = (V + D + A) × 18%;
- Y — gömrük yığımları;
- gömrük ödənişlərinin cəmi = D + A + ƏDV + Y.
Səhv kod və aşağı göstərilmiş dəyər nəyə gətirir
Gömrük xərclərini azaltmağın ən riskli yolu invoysda dəyəri aşağı yazmaq və ya malı daha aşağı dərəcəli koda «yerləşdirmək»dir. Gömrük orqanı bəyan olunan dəyəri oxşar malların dəyəri ilə müqayisə edir, şübhə olanda əlavə sənəd tələb edə və dəyəri özü düzəldə bilər.
Bunun əksi də olur: kodu araşdırmadan yüksək dərəcəli koda bəyan etmək artıq ödəniş deməkdir. Hər iki halda həll eynidir — kodu və dəyəri sənədlərlə əsaslandırmaq. Səhvin adi nəticələri bunlardır:
- buraxılışın gecikməsi və anbarda əlavə saxlanma;
- rüsum və ƏDV-nin yenidən hesablanması və əlavə ödəniş;
- cərimələr və növbəti yüklərin daha ciddi yoxlanması;
- kod dəyişəndə tələb olunan sertifikatın olmaması üzündən malın saxlanması.
TuranKargo ilə gömrük xərcləri necə görünür
TuranKargo-da iki xidmət tipi var. «Daşınma» seçəndə yükü Azərbaycana çatdırırıq, gömrük rəsmiləşdirilməsini isə siz və ya brokeriniz aparır, rüsum, ƏDV və yığımları da birbaşa ödəyirsiniz.
Çin, Türkiyə və ABŞ-dan gələn yüklər üçün «Daşınma + Gömrük» (Karqo) xidməti də var: gömrük rəsmiləşdirilməsini biz həll edirik və siz bir yekun məbləğ görürsünüz. Yük təchizatçıdan qəbul olunanda ölçülür, sənədlər yoxlanır və yekun qiymət təsdiqlənir.
Digər ölkələrdən gələn yüklər üçün gömrük rəsmiləşdirilməsi ayrıca brokerlik xidməti kimi fərdi şərtlərlə göstərilir: sənədlərin yoxlanması, gömrük bəyannaməsinin hazırlanması və prosedurların əlaqələndirilməsi. Sorğuda malın təsvirini, invoysu və mümkünsə HS kodunu göstərin — təklif daha dəqiq olacaq.