Azərbaycana dəniz yolu ilə yük necə gəlir
Azərbaycanın okeana birbaşa çıxışı yoxdur: Xəzər dənizi qapalıdır və dünya okeanı ilə gəmi xətti ilə birləşmir. Ona görə Azərbaycana dəniz yolu ilə yükdaşıma həmişə multimodaldır — konteyner yolun bir hissəsini gəmidə, qalanını qatar və ya maşınla qət edir.
Marşrutu mənşə limanı, yükün çəkisi, mövsüm və tranzit limanlardakı vəziyyət müəyyən edir. Avropa limanlarından gələn yük üçün Qara dəniz istiqaməti daha təbiidir, Çindən gələn konteyner üçün isə həm Qara dəniz, həm də Xəzər variantı nəzərdən keçirilir.
Yükün xüsusiyyətinə və mənşə ölkəsinə görə əsas variantlar bunlardır:
- okean xətti ilə Qara dənizdəki Gürcüstan limanlarına (Poti, Batumi), oradan dəmir yolu və ya avtomobillə Bakıya
- Orta Dəhliz üzrə: Qazaxıstanın Aktau və ya Kurık limanından Xəzər bərəsi ilə Ələtdəki Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanına
- digər tranzit qapıları — konkret yük və mövsüm üçün əlverişli olanda
FCL və LCL: tam konteyner, yoxsa hissəvi yük
FCL (Full Container Load) — konteyner tamamilə sizin yükünüzlə doldurulur və möhürlənir. Həcm konteyneri doldurmağa yaxındırsa, FCL həm daha təhlükəsizdir (yük yolda başqa yüklə qarışmır), həm də hər vahidin daşınma xərci daha aşağı olur.
LCL (Less than Container Load) — sizin yük bir neçə idxalçının yükü ilə bir konteynerdə birləşir və həcm üzrə hesablanır. Bir neçə palet və ya onlarla qutu üçün LCL uyğundur, amma konsolidasiya və boşaltma məntəqələrinə görə yolda bir qədər çox vaxt keçir.
Hər iki format sorğu ilə təşkil olunur; şərtləri və qiyməti operator yükün həcminə, çəkisinə və marşruta görə verir.
Konteyner növləri: 20, 40 və 40 HC
Standart quru konteynerlər üç ölçüdədir. Hansını seçmək malın sıxlığından asılıdır: ağır yük konteynerin yük həddinə tez çatır, yüngül yük isə həcmini.
- 20 futluq — ağır və sıx yük üçün: kafel, metal məmulatı, avadanlıq, xammal
- 40 futluq — həcmli yük üçün: mebel, məişət texnikası, tekstil
- 40 futluq yüksək (40 HC, High Cube) — hündür və yüngül yük üçün: köpük materialları, rulonlar, böyük qablaşdırmalı mal
Konişment (B/L) və digər sənədlər
Dəniz daşınmasının əsas sənədi konişmentdir (B/L, Bill of Lading): o həm daşınma müqaviləsini, həm də yükə mülkiyyət hüququnu təsdiqləyir. Orijinal konişment varsa, yük yalnız onu təqdim edəndə buraxılır; ona görə sənədlərin vaxtında gəlməsi vacibdir.
Gömrük üçün kommersiya invoysu, qablaşdırma siyahısı, lazım olduqda mənşə sertifikatı və malın növünə görə uyğunluq, fitosanitar və ya baytarlıq sertifikatları tələb olunur. Təchizatçı ilə Incoterms 2020 şərtini (FOB, CIF, EXW və s.) əvvəlcədən razılaşdırın — kimin hansı mərhələyə qədər ödədiyini o müəyyən edir.
Bəzən orijinal konişment əvəzinə teleks-relis (telex release) və ya dəniz qaiməsi (sea waybill) istifadə olunur — onda kağız sənədləri kuryerlə göndərməyə ehtiyac qalmır və yük daha tez buraxılır. Bunu təchizatçı ilə ödəniş şərtlərinə uyğun razılaşdırın.
Dəniz yolu ilə yükdaşıma kimə uyğundur
Dəniz yolu ağır və həcmli yükü uzaq məsafəyə daşımaq üçün ən qənaətli yollardan biridir, lakin ən yavaşıdır. Tələsik olmayan, əvvəlcədən planlaşdırılan tədarük üçün uyğundur.
Bu, xüsusən tikinti materialları, mebel, istehsal avadanlığı, xammal və topdan ticarət malları ilə işləyən şirkətlərə aiddir. Malı anbara bir neçə ay qabaq sifariş edən idxalçı dəniz konteyneri ilə nəqliyyat xərcini ciddi azalda bilər.
Uzun dəniz yolunda rütubət və temperatur dəyişir. Qutuları paletə yığmaq, konteynerə nəm uducu (desikant) qoymaq və yükü daxildə bərkitmək zədələnmə riskini xeyli azaldır; paletləşdirmə və əlavə qablaşdırma əlavə xidmət kimi təklif olunur.
Konteyner sifarişi necə verilir
Yük sorğusunda malın adını, təxmini çəkisini və həcmini, yer sayını, təchizatçının şəhərini və razılaşdığınız Incoterms şərtini yazın. Batareya, maye və ya xüsusi yoxlama tələb edən mal varsa, bunu da qeyd edin.
Operator marşrut və format (FCL və ya LCL) üzrə təklif göndərir. Razılaşandan sonra yük təchizatçıdan götürülür və ya limanda qəbul edilir, sənədlər yoxlanılır, daşınma başlayır. Yük Bakıdakı anbarımızda təhvil verilir. Çin, Türkiyə və ABŞ istiqamətlərində «Daşınma + Gömrük» (Karqo) ilə gömrüyü də biz aparırıq; digər ölkələr üçün gömrük rəsmiləşdirilməsi ayrıca brokerlik xidməti kimi, fərdi şərtlərlə mümkündür.