Addım 1. Məhsulu seçin və idxal tələblərini yoxlayın
İşə təchizatçı axtarışından yox, məhsulun özündən başlayın. Eyni məhsul fərqli materialdan, fərqli standartla və fərqli qablaşdırma ilə istehsal oluna bilər — bu isə həm maya dəyərinə, həm də gömrükdə tələb olunan sənədlərə təsir edir.
Hər mal Xarici İqtisadi Fəaliyyətin Mal Nomenklaturasında (XİF MN) müəyyən bir koda aiddir. Gömrük rüsumunun dərəcəsi, sertifikat tələbi və bəzi hallarda xüsusi icazə məhz bu koddan asılıdır. Kodu sifarişdən əvvəl müəyyən etmək Çindən Azərbaycana mal gətirməyin yekun maya dəyərini real hesablamağa imkan verir.
Sifarişə qədər bu sualları aydınlaşdırın:
- Malın XİF MN kodu hansıdır və ona hansı idxal rüsumu tətbiq olunur?
- Uyğunluq, gigiyena, fitosanitar və ya baytarlıq sertifikatı lazımdırmı?
- Mal məhdudlaşdırılmış kateqoriyaya düşürmü (məsələn, dərman vasitələri və ya bəzi kimyəvi maddələr)?
- Məhsulda batareya, maye və ya gel varmı — belə mallar xüsusi şərtlərlə daşınır.
- Məhsulun və ya qablaşdırmanın üzərində başqa şirkətin brendi, loqosu varmı?
Addım 2. Çində təchizatçını harada axtarmalı
Çindən topdan mal tapmağın bir neçə əsas kanalı var və onlar bir-birini tamamlayır. Onlayn platformalar geniş seçim verir, sərgi və agentlər isə istehsalçı ilə birbaşa tanışlıq imkanı yaradır.
Axtarışda fabriklə ticarət şirkətini (trading company) fərqləndirin. Ticarət şirkəti çeşidi geniş təklif edir və kiçik sifarişlərə daha asan razılaşır, lakin qiyməti adətən bir qədər yüksək olur və istehsala birbaşa nəzarət etmir.
- Alibaba.com — ixraca yönəlmiş platforma: ingilis dilində ünsiyyət, xarici alıcılarla işləməyə öyrəşmiş satıcılar.
- 1688.com — Çinin daxili topdan bazarı: qiymətlər çox vaxt aşağıdır, lakin interfeys və ünsiyyət Çin dilindədir, çatdırılma isə əsasən Çin daxilinə edilir.
- Made-in-China.com və Global Sources — istehsalçıların böyük kataloqları, xüsusilə sənaye malları və avadanlıq üçün.
- Kanton yarmarkası (Canton Fair) — Guangzhou şəhərində ildə iki dəfə keçirilən böyük ixrac sərgisi: nümunələri yerində görmək və fabriklə üz-üzə danışmaq imkanı.
- Yerli agentlər — dil və bazar bilgisi çatışmayanda vasitəçi kimi; agentin vəzifələrini və haqqını əvvəlcədən yazılı razılaşdırın.
Addım 3. Təchizatçını necə yoxlamalı
Çindən mal gətirənlərin itkilərinin çoxu etibarsız satıcı ilə bağlıdır. Ödənişdən əvvəl aparılan bir neçə sadə yoxlama riski xeyli azaldır və vaxt baxımından ucuz başa gəlir.
- Biznes lisenziyası: şirkətin adı, qeydiyyat ünvanı və fəaliyyət sahəsi müqavilədəki və hesab-fakturadakı məlumatlarla üst-üstə düşməlidir.
- Nümunə sifarişi: kütləvi sifarişdən əvvəl nümunəni alıb material, ölçü, iş keyfiyyəti və qablaşdırmanı yoxlayın.
- Videozəng: istehsal xəttini, anbarı və hazır məhsulu canlı göstərməyi xahiş edin.
- Platformadakı tarixçə: satıcının platformada fəaliyyət müddəti, rəylər, cavab sürəti və təsdiqlənmiş status.
- Müstəqil yoxlama: böyük partiyalarda fabrikin auditi və ya göndərişdən əvvəl yoxlama üçün üçüncü tərəf yoxlama şirkətini cəlb edin.
- Ödəniş rekvizitləri: pul şirkətin adına açılmış korporativ hesaba köçürülməlidir; şəxsi hesaba ödəniş tələbi ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır.
Addım 4. Danışıqlar: MOQ, Incoterms və ödəniş şərtləri
MOQ (minimum sifariş miqdarı) çox vaxt danışıqla dəyişir. İlk sifarişdə daha kiçik partiya istəyin və qiymətin miqdardan necə asılı olduğunu yazılı soruşun.
Incoterms 2020 qaydaları malın hansı nöqtədə sizə keçdiyini və hansı xərclərin kimin üzərində olduğunu müəyyən edir. Çinli təchizatçılar ən çox EXW (malı fabrikdən götürmə) və FOB (ixrac limanında gəmiyə yükləmə) şərtləri ilə işləyir. Karqo ilə gətirəndə ən sadə variant malın təchizatçı tərəfindən Guangzhou anbarımıza çatdırılmasıdır.
Ödənişdə ənənəvi model T/T bank köçürməsidir: sifarişin bir hissəsi avans, qalanı istehsal bitəndən və yoxlamadan sonra. Bütün məbləği əvvəlcədən ödəməkdən çəkinin, xüsusilə yeni təchizatçı ilə. Alibaba-da Trade Assurance vasitəsilə ödəniş əlavə müdafiə verir.
Razılaşmanı müqavilə və ya proforma-hesabla rəsmiləşdirin: məhsulun təsviri, miqdar, qiymət, Incoterms, istehsal müddəti, qablaşdırma və markalanma tələbləri, keyfiyyət meyarları.
Addım 5. İstehsal və keyfiyyətə nəzarət
İstehsal başlayandan sonra əlaqəni kəsməyin. Ara mərhələdə foto və video istəyin, xammalın və ilk hazır məhsulların razılaşdırılmış nümunəyə uyğunluğunu yoxlayın.
Göndərişdən əvvəl yoxlama (pre-shipment inspection) partiyanın seçmə nümunələr üzrə yoxlanmasıdır: miqdar, ölçülər, funksionallıq, qablaşdırma və markalanma. Qüsur aşkarlanarsa, onu qalıq ödənişdən əvvəl həll etmək daha asandır.
Çin bayramlarını planlamada nəzərə alın. Çin Yeni ili ərəfəsində və ondan sonra fabriklər bir neçə həftə işləmir, oktyabrın əvvəlindəki milli bayram həftəsində də istehsal və logistika yavaşlayır.
Addım 6. Çindən Azərbaycana daşınma
Çindən Azərbaycana mal gətirməyin ən rahat yolu Guangzhou anbarımızdır. Saytda pulsuz qeydiyyatdan keçəndən sonra onlayn kabinetinizdə anbarın dəqiq ünvanı və şəxsi müştəri nömrəniz (TK-XXXXXXX) görünür. Təchizatçı malı bu ünvana göndərir və hər qutunun üzərinə nömrənizi yazır — anbarda yük məhz bu nömrə ilə sizə bağlanır.
Təchizatçı malı özü çatdırmırsa, TuranKargo onu Çində təchizatçının ünvanından götürə bilər. Anbarda yük qəbul edilir, ölçülür, sənədləri yoxlanır və yekun qiymət təsdiqlənir.
Çin istiqaməti üçün iki daşınma növü var: Express — təxminən 5–7 gün və Ekonom — təxminən 25–30 gün. Bu müddətlər təxminidir, zəmanət deyil. Marşrutu və nəqliyyat növünü (hava, avtomobil, dəmir yolu, dəniz) yükün növünə, təcililiyinə və büdcəyə görə TuranKargo seçir.
- Konsolidasiya (yığma yük): bir neçə müştərinin yükü bir manifestlə gedir, qiymət çəkiyə görə hesablanır — kiçik və orta partiyalar üçün.
- Tam konteyner (FCL), konteynerin bir hissəsi (LCL), tam yük maşını (FTL) və ayrıca göndəriş — böyük həcmlər üçün, şərtlər və qiymət operatordan sorğu ilə.
- Təchizatçının ünvanından götürmə, paletləşdirmə və əlavə qablaşdırma — istəyə görə.
- Hesablanan çəki faktiki çəki ilə həcm çəkisindən böyük olanıdır; yüngül, amma həcmli mallarda həcm çəkisi həlledici ola bilər.
Addım 7. Azərbaycanda gömrük rəsmiləşdirilməsi və təhvil
Mal Azərbaycana çatanda gömrük rəsmiləşdirilməsindən keçir. Gömrük rüsumunun dərəcəsi XİF MN koduna görə müəyyən olunur, idxal ƏDV-si gömrük dəyəri ilə rüsumun cəminin 18%-ni təşkil edir, bundan əlavə gömrük yığımları tətbiq edilir.
Rəsmiləşdirmə üçün adətən kommersiya hesab-fakturası (invoys), qablaşdırma siyahısı və nəqliyyat sənədi, lazım olduqda isə mənşə və uyğunluq sertifikatları tələb olunur. Hüquqi şəxslər VÖEN, fiziki şəxslər FİN ilə rəsmiləşdirir.
«Daşınma + Gömrük» (Karqo) xidmətində bu işi TuranKargo görür və siz bir yekun məbləğ görürsünüz. «Daşınma» xidmətində isə yükü Azərbaycana gətiririk, gömrüyü özünüz və ya brokeriniz rəsmiləşdirir. Hər iki halda yük Bakıdakı anbarımızda təhvil verilir.
Çindən mal gətirəndə tez-tez edilən səhvlər
Aşağıdakı səhvlər həm vaxt, həm də pul itkisinə səbəb olur. Onların əksəriyyətinin qarşısını sifarişdən əvvəl almaq mümkündür.
- Bütün məbləği əvvəlcədən və nümunəsiz ödəmək.
- XİF MN kodunu və sertifikat tələbini mal artıq yolda olanda öyrənmək.
- Qutuların üzərində müştəri nömrəsinin yazılmaması — anbarda yükün sahibini müəyyən etmək çətinləşir.
- Hesab-fakturada malın dəyərinin və təsvirinin real olmaması — bu, gömrükdə gecikmə və cərimə riskidir.
- Batareyalı və ya maye tərkibli malları sorğuda əvvəlcədən qeyd etməmək.
- Həcm çəkisini nəzərə almamaq: yüngül, amma böyük qutular gözləniləndən baha başa gəlir.
- Brend malların surətlərini sifariş etmək — belə mallar gömrükdə saxlanıla bilər.