Əsas sənəd dəsti: qısa siyahı
Azərbaycana idxal zamanı gömrük rəsmiləşdirilməsi üçün sənəd dəsti malın növündən, dəyərindən, mənşə ölkəsindən və idxalçının statusundan asılıdır. Əksər yüklər üçün baza dəst belədir:
- Kommersiya hesab-fakturası (invoys).
- Qablaşdırma siyahısı (packing list).
- Nəqliyyat sənədi: AWB, B/L, CMR və ya dəmir yolu qaiməsi.
- Mənşə sertifikatı — lazım olduqda.
- Uyğunluq, fitosanitar, baytarlıq və ya gigiyena sertifikatları — malın növünə görə.
- Məhdudlaşdırılmış mallar üçün icazə və lisenziyalar.
- Xarici ticarət müqaviləsi və ödəniş sənədləri.
- Brokerə etibarnamə — rəsmiləşdirməni başqası aparırsa.
- Hüquqi şəxslər üçün VÖEN, fiziki şəxslər üçün FİN.
Kommersiya hesab-fakturası (invoys): nə yazılmalıdır
Proforma-hesab ödəniş üçün ilkin sənəddir və kommersiya invoysunu əvəz etmir. Göndərişlə birlikdə yekun kommersiya invoysu olmalıdır və onun məlumatları faktiki göndərilən mala uyğun gəlməlidir: sifariş dəyişibsə, invoys da yenilənməlidir. Sənədlərin skan surətlərini əvvəlcədən hazırlayın — elektron rəsmiləşdirmədə onlar tez lazım olur.
İnvoys gömrük dəyərinin müəyyən edilməsi üçün əsas sənəddir, ona görə onun tam və dəqiq olması vacibdir. Təchizatçıdan invoysu aşağıdakı məlumatlarla tələb edin:
- Satıcının və alıcının tam adı, ünvanı və rekvizitləri.
- İnvoysun nömrəsi və tarixi.
- Malın aydın təsviri: nə olduğu, materialı, modeli; ümumi ifadələr («hədiyyə», «nümunə», «aksesuar») yox.
- Hər mövqe üzrə miqdar, vahid qiyməti və ümumi dəyər, valyuta.
- Tədarük şərti (Incoterms 2020, məsələn, EXW və ya FOB) və ödəniş şərtləri.
- Mənşə ölkəsi və mümkünsə malın HS kodu.
- Çəki və yer sayı, satıcının imzası və ya möhürü.
Qablaşdırma siyahısı (packing list)
Qablaşdırma siyahısı hər yerdə nə olduğunu göstərir və gömrük yoxlamasını sürətləndirir. Onun məlumatları invoys və nəqliyyat sənədi ilə tam üst-üstə düşməlidir — fərq yoxlamanın dərinləşməsinə səbəb ola bilər.
Siyahıda qutuların ümumi sayı, hər qutunun tərkibi, xalis və ümumi çəki, qutuların ölçüləri və markalanması göstərilir. Karqo ilə gətirilən yüklərdə qutuların üzərindəki TK nömrəsi siyahıdakı markalanma ilə eyni olmalıdır.
Ən çox rast gəlinən uyğunsuzluqlar bunlardır:
- Qutuların sayı siyahıda bir, nəqliyyat sənədində başqa göstərilir.
- Ümumi çəki invoysdakı və ya qaimədəki çəki ilə üst-üstə düşmür.
- Bir qutuda bir neçə növ mal var, siyahıda isə yalnız biri yazılıb.
- Malın adı invoysda bir cür, qablaşdırma siyahısında başqa cür təsvir olunub.
Nəqliyyat sənədi: AWB, B/L, CMR, SMGS
Nəqliyyat sənədi malın daşıyıcıya təhvil verildiyini təsdiq edir və onun növü daşınma üsulundan asılıdır. Konsolidə edilmiş yüklərdə ümumi manifest tərtib olunur, Azərbaycanda isə hər müştərinin yükü daxili qaimə ilə təhvil verilir.
Daşınmanı kimin təşkil etdiyi Incoterms şərtindən asılıdır: məsələn, EXW-də bunu alıcı və ya onun ekspeditoru edir, CIF və ya CPT-də isə satıcı. Nəqliyyat sənədini kimin, nə vaxt və hansı formada təqdim edəcəyini müqavilədə göstərin.
- AWB (Air Waybill) — hava yük qaiməsi.
- B/L (Bill of Lading) — dəniz konosamenti; malın sahibliyini də təsdiq edən sənəddir.
- CMR — beynəlxalq avtomobil yük qaiməsi.
- SMGS qaiməsi — beynəlxalq dəmir yolu daşımaları üçün yük qaiməsi.
Mənşə sertifikatı və ST-1 forması
Mənşə sertifikatı malın hansı ölkədə istehsal olunduğunu təsdiq edir. Bəzi hallarda o, rüsumun tətbiqinə birbaşa təsir edir: Azərbaycanın azad ticarət sazişi olan MDB ölkələrində istehsal edilmiş mallar etibarlı ST-1 formalı mənşə sertifikatı təqdim olunduqda idxal rüsumundan azad oluna bilər.
Sertifikat mənşə ölkəsinin səlahiyyətli orqanı tərəfindən verilir və onun məlumatları invoysla üst-üstə düşməlidir. Güzəştin sizin malınıza şamil olub-olmadığını əvvəlcədən dəqiqləşdirin — bu, malın növündən və sazişin şərtlərindən asılıdır.
Sertifikatlar, icazələr və lisenziyalar
Bəzi mal qrupları üçün gömrük rəsmiləşdirilməsi əlavə sənəd tələb edir. Sertifikat ehtiyacını sifarişdən əvvəl öyrənmək vacibdir — mal yolda olanda sənəd hazırlamaq gecikmə və saxlanma xərci deməkdir.
Təchizatçının təqdim etdiyi xarici sertifikatın Azərbaycanda qəbul edilib-edilmədiyini və ya yerli sertifikatlaşdırmanın lazım olub-olmadığını əvvəlcədən aydınlaşdırın. Sertifikatdakı malın adı, modeli və istehsalçısı invoysla üst-üstə düşməlidir.
- Uyğunluq sertifikatı — malın texniki tələblərə və standartlara uyğunluğunu təsdiq edir.
- Fitosanitar sertifikat — bitki mənşəli məhsullar üçün: meyvə, tərəvəz, toxum, bəzi ağac materialları.
- Baytarlıq sertifikatı — heyvan mənşəli məhsullar üçün.
- Gigiyena (sanitar) sənədləri — qida, kosmetika və uşaq malları kimi qruplar üçün.
- İcazə və lisenziyalar — məhdudlaşdırılmış mallar üçün, məsələn, dərman vasitələri və bəzi kimyəvi maddələr.
Müqavilə, ödəniş sənədləri, etibarnamə və elektron bəyannamə
Xarici ticarət müqaviləsi və ödəniş sənədləri (bank köçürməsinin təsdiqi) əməliyyatın real olduğunu və bəyan edilən dəyəri təsdiqləyir. Hüquqi şəxslərin idxalında bu sənədlər xüsusilə vacibdir.
Rəsmiləşdirməni gömrük brokeri aparırsa, idxalçı ona etibarnamə verir. Hüquqi şəxslər VÖEN, fiziki şəxslər isə şəxsiyyət vəsiqəsindəki FİN ilə çıxış edir.
Gömrük bəyannaməsi Dövlət Gömrük Komitəsinin sistemində elektron qaydada təqdim olunur. Bəyannamədəki məlumatlar sənədlərlə üst-üstə düşməlidir, ona görə bütün sənədlərin əvvəlcədən yoxlanması vaxta qənaət edir.
TuranKargo sənədlərlə necə kömək edir
Bu bələdçidəki siyahı ümumi xarakter daşıyır. Konkret malınız üçün sənədlərin dəqiq siyahısı onun XİF MN kodundan, mənşə ölkəsindən və rəsmiləşdirmə şərtlərindən asılıdır, ona görə onu hər yük üçün ayrıca dəqiqləşdirməyi tövsiyə edirik. Sorğudan sonra sizə tələb olunan sənədlərin siyahısını göndəririk.
- «Daşınma + Gömrük» (Karqo) — Çin, Türkiyə və ABŞ istiqamətlərində: yükü Azərbaycana gətirir və gömrük rəsmiləşdirilməsini aparırıq, siz bir yekun məbləğ görürsünüz.
- Brokerlik xidməti — digər ölkələrdən gələn yüklər üçün ayrıca, fərdi şərtlərlə:sənədlərin yoxlanması, gömrük bəyannaməsinin hazırlanması və prosedurların koordinasiyası.
- Anbarda qəbul zamanı yükün ölçülməsi və sənədlərin yoxlanması — uyğunsuzluqlar rəsmiləşdirmədən əvvəl aşkarlanır.